Zondag 2: Waaruit kent u uw ellende?

De bedoeling van zondag 2: Ontdekken wie wij werkelijk zijn

In deze zondag gaat het niet over een theoretische waarheid, maar over een persoonlijke ontdekking: wie ben ik voor God? De catechismus stelt niet zomaar de vraag of wij zondaren zijn, maar wil dat wij dat ook leren kennen. Het gaat om zelfkennis in het licht van Gods heiligheid. Niet om ons te verbeteren, maar om ons te ontmaskeren. Want pas als een mens gaat zien hoe het werkelijk met hem staat, ontstaat er ruimte voor genade. Daarom is zondag 2 zo nodig: zij legt bloot wat wij van nature liever niet willen zien.

De mens denkt vaak dat het wel meevalt met zijn schuld. Hij vergelijkt zich met anderen en concludeert dat hij het zo slecht nog niet doet. Maar zondag 2 laat zien dat die vergelijking verkeerd is. Niet de ander is onze maatstaf, maar God. Zijn wet openbaart wie Hij is en wie wij zijn. Daarin wordt zichtbaar dat wij niet slechts af en toe iets verkeerd doen, maar dat wij diep bedorven zijn. Dat is geen harde boodschap om te breken, maar een noodzakelijke boodschap om te redden.

Gods wet als spiegel in zondag 2

Zondag 2 leert dat wij onze ellende kennen uit de wet van God. Die wet is geen ladder om omhoog te klimmen, maar een spiegel waarin wij onszelf leren zien. Als Gods wet ons wordt voorgehouden, ontdekken wij niet alleen losse zonden, maar een verkeerd hart. Wij hebben God niet lief boven alles en onze naaste niet als onszelf. Daarmee is de kern van onze schuld benoemd: liefdeloosheid tegenover God en mensen.

De wet vraagt niet: doe je soms iets verkeerd? Maar: hoe is je hart? En juist daar wringt het. Want wij willen vaak wel iets verbeteren, maar ons hart blijft hetzelfde. Zondag 2 maakt duidelijk dat de wet ons niet beter maakt, maar ons aanklaagt. Zij zegt niet: probeer het nog eens, maar: je schiet tekort. Dat is pijnlijk, maar ook eerlijk. Zo wordt zichtbaar dat de mens zichzelf niet kan genezen.

Van verontschuldiging naar belijdenis

Van nature zoekt de mens uitvluchten. Hij zegt: zo ben ik nu eenmaal, of: iedereen doet het toch? Maar zondag 2 neemt die verontschuldigingen weg. Zij stelt ons stil voor God en zegt: je bent schuldig, niet omdat je zo gemaakt bent, maar omdat je zo geworden bent. Daarmee wordt de schuld persoonlijk. Niet: de wereld is slecht, maar: ik ben slecht. Niet: de omstandigheden zijn verkeerd, maar: mijn hart is verkeerd.

Dat is een beslissende wending. Want zolang een mens zichzelf verontschuldigt, blijft hij op afstand van God. Maar wanneer hij gaat belijden: “Heere, ik heb tegen U gezondigd”, komt hij op de plaats waar hulp mogelijk wordt. Zondag 2 wil ons niet in wanhoop achterlaten, maar brengen tot eerlijkheid. Zij leert ons zeggen: ik kan mijzelf niet redden, ik heb een Ander nodig.

Waarom zondag 2 onmisbaar is voor het Evangelie

Zonder zondag 2 wordt het Evangelie oppervlakkig. Als de mens niet weet dat hij verloren is, heeft hij geen Zaligmaker nodig. Dan wordt Christus hooguit een voorbeeld of helper, maar geen Redder. Juist daarom begint de catechismus met ellendekennis. Niet omdat God daar genoegen in schept, maar omdat de mens anders nooit zal vluchten tot Christus.

Zondag 2 is als het openen van een wond voordat er genezing kan komen. Het is pijnlijk, maar noodzakelijk. Wie niet ontdekt is aan zijn ziekte, zal ook geen medicijn zoeken. Zo leert deze zondag ons dat wij van nature niet geneigd zijn tot God, maar van Hem af. En dat maakt de noodzaak van verlossing duidelijk.

De ernst van de diagnose

De diagnose van zondag 2 is ernstig: wij zijn geneigd God en onze naaste te haten. Dat betekent niet dat iedereen even grof leeft, maar dat de wortel verkeerd is. Ons leven staat in het teken van “ik” in plaats van God. Dat kan zich uiten in open zonde, maar ook in vrome zelfhandhaving. Beide komen voort uit hetzelfde hart.

Deze ernst mag niet worden afgezwakt. Wie zondag 2 serieus neemt, leert dat het probleem niet aan de buitenkant zit, maar aan de binnenkant. Dat wij niet alleen daden van zonde doen, maar zelf zondaar zijn. Dat maakt de noodzaak van bekering duidelijk: niet een beetje veranderen, maar een nieuw hart ontvangen.

De bedoeling van zondag 2: plaats maken voor Christus

Hoewel zondag 2 zwaar klinkt, is haar bedoeling vol genade. Zij wil plaats maken voor Christus. Wanneer een mens leert dat hij niets meer heeft om op te bouwen, wordt Christus onmisbaar. Dan wordt het Evangelie geen theorie, maar redding. Zondag 2 breekt de grond open, zodat het zaad van genade kan vallen.

Daarom is deze zondag geen eindpunt, maar een beginpunt. Zij leidt naar de vraag: hoe kan ik verlost worden? Wie werkelijk door zondag 2 heen is gegaan, zal niet blijven steken in zichzelf, maar uitzien naar Gods antwoord. De ontdekking aan de ellende is bedoeld om te doen roepen om genade.

Persoonlijke toepassing van zondag 2

Zondag 2 vraagt om persoonlijke toepassing. Niet: wat zegt dit over de mens in het algemeen? Maar: wat zegt dit over mij? Heb ik geleerd dat ik voor God niet kan bestaan? Of leef ik nog in de gedachte dat het wel meevalt? De catechismus wil niet dat wij instemmen met woorden, maar dat wij instemmen met ons hart.

Dat kan een weg zijn van strijd en verzet. Niemand wil graag horen dat hij verloren is. Toch is het een weg van liefde. Want wie hier leert buigen, zal straks ook leren hopen. Zondag 2 leert ons zwijgen tegenover God en luisteren naar Zijn oordeel, opdat wij leren vragen naar Zijn genade.

Samenvatting: de plaats van zondag 2 in het geheel

Deze zondag staat aan het begin van de weg naar verlossing. Zij leert ons waar onze nood ligt: niet buiten ons, maar in ons. Uit Gods wet leren wij wie wij zijn en hoe diep ons probleem gaat. Daarmee worden onze uitvluchten weggenomen en onze schuld persoonlijk gemaakt.

Tegelijk is zondag 2 geen boodschap zonder toekomst. Juist doordat zij ons afsnijdt van alle zelfvertrouwen, wijst zij vooruit naar Gods oplossing. Wie hier leert dat hij verloren is, staat aan de drempel van het Evangelie. Zo is zondag 2 een onmisbare schakel: zij vernederd, opdat God kan verhogen; zij ontmaskert, opdat Christus kan worden geopenbaard.